Σε μια κρίσιμη καμπή για την παγκόσμια γεωπολιτική σταθερότητα, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και ο Κινέζος ομόλογός του, Σι Τζινπίνγκ, κατέληξαν σε κατ’ αρχήν συμφωνία για τη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής στο Πεκίνο την Πέμπτη 14 Μαΐου. Εν μέσω του συνεχιζόμενου πολέμου με το Ιράν, οι δύο ηγέτες υπογράμμισαν την ανάγκη να παραμείνει ανοιχτή η δίοδος για την ελεύθερη ροή ενέργειας, παρά τις βαθιές διαφορές που εξακολουθούν να υφίστανται σε μέτωπα όπως η Ταϊβάν και οι εμπορικοί δασμοί.
Η στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ
Η ανακοίνωση του Λευκού Οίκου μετά τη δίωρη συνάντηση κεκλεισμένων των θυρών ήταν σαφής: «Οι δύο πλευρές συμφώνησαν ότι τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να παραμείνουν ανοιχτά για να υποστηρίξουν την ελεύθερη ροή ενέργειας». Η δήλωση αυτή έρχεται σε μια στιγμή που η ένταση στην περιοχή χτυπά «κόκκινο». Λίγες ώρες πριν από τη συνάντηση, η βρετανική υπηρεσία ναυτιλιακών επιχειρήσεων (UKMTO) ανέφερε περιστατικό κατάληψης πλοίου από μη εξουσιοδοτημένο προσωπικό ανοιχτά της Φουτζέιρα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, με το σκάφος να οδηγείται πλέον προς τα ιρανικά χωρικά ύδατα.
Η Κίνα, ως ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου, κατέχει κομβικό ρόλο στην άσκηση πίεσης προς την Τεχεράνη. Παρά το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε πριν την αναχώρησή του ότι οι ΗΠΑ έχουν την κατάσταση «υπό έλεγχο», οι αξιωματούχοι του επιδιώκουν τη συνδρομή του Πεκίνου για να αποφευχθεί μια παγκόσμια ενεργειακή ασφυξία που θα μπορούσε να πλήξει ανεπανόρθωτα την οικονομία.
Το ηχηρό μήνυμα του Σι για την Ταϊβάν και η «Παγίδα του Θουκυδίδη»
Παρά το κλίμα συνεργασίας στο ενεργειακό, ο Σι Τζινπίνγκ δεν παρέλειψε να θέσει με τον πλέον αυστηρό τρόπο το ζήτημα της Ταϊβάν. Προειδοποίησε τον Αμερικανό Πρόεδρο ότι οποιοσδήποτε λανθασμένος χειρισμός στο συγκεκριμένο θέμα θα μπορούσε να οδηγήσει σε «συγκρούσεις».
Σύμφωνα με το κινεζικό πρακτορείο Xinhua, ο Σι δήλωσε χαρακτηριστικά:
«Το ζήτημα της Ταϊβάν είναι το σημαντικότερο στις σινοαμερικανικές σχέσεις. Αν ο χειρισμός του είναι καλός, οι σχέσεις των δύο χωρών θα παραμείνουν συνολικά σταθερές. Όμως αν ο χειρισμός του είναι κακός, οι δύο χώρες θα αντιπαρατεθούν, θα μπορούσαν ακόμη και να εμπλακούν σε σύγκρουση».
Μάλιστα, ο Κινέζος ηγέτης έκανε ειδική αναφορά στην «Παγίδα του Θουκυδίδη», τονίζοντας την ιστορική ευθύνη των δύο δυνάμεων να αποφύγουν μια αναπόφευκτη σύγκρουση μεταξύ μιας κυρίαρχης και μιας ανερχόμενης δύναμης. «Η συνεργασία ωφελεί – η αντιπαράθεση βλάπτει», πρόσθεσε ο Σι, ζητώντας ένα νέο μοντέλο σχέσεων.
Εμπορικές συμφωνίες και η μάχη κατά της φαιντανύλης
Στο επίκεντρο των συνομιλιών βρέθηκε και η οικονομική ατζέντα, με τον Τραμπ να επιδιώκει δεσμεύσεις για την αγορά αμερικανικών αγροτικών προϊόντων (σόγια, βοδινό κρέας) και επιβατικών αεροσκαφών. Παράλληλα, συζητήθηκε η πρόοδος στον περιορισμό της ροής πρόδρομων ουσιών φαιντανύλης από την Κίνα προς τις ΗΠΑ, ένα ζήτημα που αποτελεί προτεραιότητα για την αμερικανική εσωτερική ασφάλεια.
Ο Αμερικανός Πρόεδρος, επιλέγοντας μια τακτική προσωπικής διπλωματίας, χαρακτήρισε τον Σι «σπουδαίο ηγέτη», δηλώνοντας πως είναι τιμή του να τον θεωρεί φίλο. Η στάση αυτή ερμηνεύεται ως προσπάθεια εξομάλυνσης του κλίματος ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ, όπου η σταθερότητα των τιμών και της αγοράς θα παίξει καθοριστικό ρόλο.
Η παρέμβαση του Ιράν και η στάση των BRICS
Ενώ οι δύο ηγέτες συνομιλούσαν στο Πεκίνο, η Τεχεράνη έστειλε το δικό της μήνυμα μέσω των BRICS. Ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, κάλεσε τα κράτη-μέλη της ένωσης (συμπεριλαμβανομένων της Ρωσίας, της Ινδίας και της Κίνας) να καταδικάσουν τις ενέργειες των ΗΠΑ και του Ισραήλ.
Σε δήλωσή του στο Telegram, ο Αραγτσί ανέφερε:
«Η ψευδής αίσθηση ανωτερότητας και ασυλίας της Δύσης πρέπει να συντριβεί από όλους μας. Πρέπει να αποτραπεί η πολιτικοποίηση των διεθνών θεσμών».
Η τοποθέτηση αυτή αναδεικνύει το χάσμα που παραμένει στο παρασκήνιο, καθώς η Κίνα προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στον ρόλο της ως στρατηγικού εταίρου του Ιράν και της ανάγκης για οικονομική σταθερότητα μέσω της συνεργασίας με την Ουάσιγκτον.
Συμπεράσματα και επόμενα βήματα
Η σύνοδος του Πεκίνου, αν και πλούσια σε τελετουργικό υψηλού συμβολισμού στο Μέγαρο του Λαού, αφήνει πολλά ερωτήματα αναπάντητα. Η συμφωνία για τα Στενά του Ορμούζ είναι μια σημαντική «ανάσα» για τις αγορές ενέργειας, ωστόσο η σκιά της Ταϊβάν και η συνεχιζόμενη πολεμική σύρραξη στη Μέση Ανατολή καθιστούν τη σταθερότητα εύθραυστη. Ο Πρόεδρος Τραμπ αναμένεται να αναχωρήσει από την Κίνα την Παρασκευή, μετά από μια τελευταία ιδιωτική συνάντηση, με τον κόσμο να παρακολουθεί αν οι δεσμεύσεις για «νέα κατεύθυνση» θα μετουσιωθούν σε πράξεις.
