NASA: Συμβάσεις μέγιστης αξίας άνω του 1 δισ. δολαρίων σε Viasat, Astranis και Global Enterprise Solutions για τη διαδοχή των δορυφόρων TDRS

Η NASA επέλεξε τρεις εταιρείες για να αναπτύξουν ιδέες για μια υπηρεσία που θα διαδεχθεί τους δορυφόρους αναμετάδοσης που εξυπηρετούν επί δεκαετίες τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό και το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble. Η υπηρεσία ανακοίνωσε την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026 ότι οι συμβάσεις για υπηρεσίες αναμετάδοσης στη ζώνη Ka πηγαίνουν στις Astranis Space Technologies, Global Enterprise Solutions και Viasat.

Η μέγιστη δυνητική αξία κάθε σύμβασης, με όλες τις μελλοντικές προαιρετικές φάσεις, είναι 264,3 εκατ. δολάρια για την Astranis, 340,4 εκατ. για τη Global Enterprise Solutions και 460,9 εκατ. για τη Viasat. Αθροιστικά το ανώτατο όριο ξεπερνά το 1,06 δισ. δολάρια, αλλά το ποσό αυτό καταβάλλεται μόνο αν η NASA ασκήσει όλες τις επιλογές.

Πρόκειται για συμβάσεις σταθερής τιμής (firm-fixed-price). Η NASA έχει δικαίωμα να διαθέσει πρόσθετη χρηματοδότηση έως το όριο κάθε σύμβασης, ώστε το έργο να περάσει από την αρχική ανάπτυξη της ιδέας και τη μείωση των κινδύνων σε επίδειξη πτήσης σε τροχιά. Η αρχική περίοδος υλοποίησης διαρκεί από τις 4 Νοεμβρίου έως τις 3 Μαΐου 2027, με πρόσθετες τιμολογημένες επιλογές για συνέχιση των εργασιών έως το 2029. Οι συμβάσεις υπάγονται στο παράρτημα Ε της ευρείας προκήρυξης NextSTEP-3, δηλαδή του προγράμματος συνεργασίας με τη βιομηχανία για την ανάπτυξη τεχνολογιών εξερεύνησης.

Το ζητούμενο είναι μια ολοκληρωμένη υπηρεσία από άκρη σε άκρη, που περιλαμβάνει το διαστημικό τμήμα, τον επίγειο εξοπλισμό, την εκτόξευση, τη λειτουργία και την ενσωμάτωση. Κύρια προϋπόθεση είναι να λειτουργεί με τους σημερινούς χρήστες χωρίς καμία τροποποίηση στα συστήματα των δορυφόρων και των διαστημοπλοίων τους. Η ζώνη Ka είναι τμήμα του φάσματος ραδιοσυχνοτήτων που χρησιμοποιείται για ζεύξεις υψηλής ταχύτητας μεταφοράς δεδομένων. Η NASA θα είναι ένας από τους πολλούς πελάτες της εμπορικής αγοράς και όχι ο μοναδικός.

Το πρόγραμμα, που ονομάζεται NEXUS, είχε προκηρυχθεί με πρώτη ανακοίνωση στις 23 Μαρτίου 2026. Στην προκήρυξη η NASA ζητούσε λύση συμβατή με τους παλαιότερους χρήστες για τουλάχιστον δεκαπέντε χρόνια και έθετε ως στόχο να περιοριστεί ο αυξανόμενος κίνδυνος διακοπής της συνέχειας των επικοινωνιών την περίοδο 2029-2031. Ο διαγωνισμός γίνεται σε φάσεις: δίνονται αρχικά συμβάσεις σε περισσότερους διαγωνιζόμενους και ο αριθμός τους περιορίζεται σταδιακά.

Ο λόγος είναι η σταδιακή απόσυρση του στόλου TDRS (Tracking and Data Relay Satellite). Το σύστημα λειτουργεί από το 1983, με τον TDRS-1, και οι δορυφόροι του, σε γεωστατική τροχιά σε ύψος 35.786 χιλιομέτρων, αναμεταδίδουν σήματα μεταξύ διαστημοπλοίων χαμηλής τροχιάς και επίγειων σταθμών, ώστε οι αποστολές να μένουν σχεδόν συνεχώς σε επαφή με τη Γη. Έχουν εξυπηρετήσει πάνω από 25 αποστολές, ανάμεσά τους το Hubble και τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Το 2025 παρέμεναν σε λειτουργία επτά δορυφόροι, ενώ ο τελευταίος, ο TDRS-13, εκτοξεύθηκε το 2017. Από τις 8 Νοεμβρίου 2024 η NASA δεν αναθέτει πλέον νέες αποστολές στο σύστημα.

Η υπηρεσία εξηγεί ότι, εκτός από τις εμπορικές δυνατότητες που αναπτύσσουν ήδη οι συνεργάτες του προγράμματος, χρειάζονται υπηρεσίες Ka για επιλεγμένες αποστολές σε τροχιά που δεν μπορούν να αλλάξουν τον εξοπλισμό τους ούτε να μεταβούν σε μη συμβατές εμπορικές υπηρεσίες. Η ανάθεση γίνεται μέσω του Έργου Υπηρεσιών Επικοινωνίας του προγράμματος SCaN (Space Communications and Navigation), που διαχειρίζεται τις επικοινωνίες και την πλοήγηση της NASA. Το 2022 η υπηρεσία είχε ήδη χρηματοδοτήσει με 278,5 εκατ. δολάρια έξι αμερικανικούς εταίρους (Inmarsat Government, Kuiper Government Solutions, SES Space & Defense, SpaceX, Telesat U.S. Services και Viasat) για να αναπτύξουν και να επιδείξουν δυνατότητες αναμετάδοσης. Η Viasat συμμετείχε και τότε.

Το Hubble, από τους βασικούς χρήστες των TDRS, απασχολεί τη NASA και για άλλο λόγο: η υπηρεσία ζητά πληροφορίες από τον ιδιωτικό τομέα για αποστολή ανύψωσης της τροχιάς και συντήρησης του τηλεσκοπίου. Στην Ελλάδα, ο νανοδορυφόρος ERMIS-3 του ΕΚΠΑ πέτυχε πρόσφατα την πρώτη οπτική ζεύξη laser με επίγειο σταθμό στη χώρα.