Ο πρωθυπουργός του Καναδά Μαρκ Κάρνι και ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εγκαινίασαν στην Άγκυρα την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου μια Στρατηγική Εταιρική Σχέση Καναδά – Τουρκίας, με τριετές σχέδιο δράσης που στηρίζεται σε τέσσερις άξονες: εμπόριο, επενδύσεις και καινοτομία, ενέργεια και κλίμα, άμυνα και ασφάλεια, και διακυβερνητικός διάλογος μαζί με τις σχέσεις μεταξύ των λαών. Ήταν η πρώτη διμερής επίσκεψη Καναδού πρωθυπουργού στην Τουρκία. Ολοκληρώθηκε την Παρασκευή στην Κωνσταντινούπολη με συναντήσεις με Τούρκους επιχειρηματίες.
Στο αμυντικό σκέλος, η κοινή δήλωση των δύο ηγετών χαιρετίζει τη σύναψη μνημονίου για συνεργασίες στον αμυντικό τομέα μεταξύ του καναδικού υπουργείου Εξωτερικών (Global Affairs Canada) και της Προεδρίας Αμυντικών Βιομηχανιών (SSB) της Τουρκίας. Το μνημόνιο θα φέρει σε επαφή καναδικές και τουρκικές εταιρείες, ώστε να κατασκευάζουν από κοινού. Βασίζεται στη Δήλωση Προθέσεων για την Αμυντική Συνεργασία που υπέγραψαν οι δύο χώρες τον Ιούλιο, στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, και που καλύπτει διάλογο μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων, επιχειρησιακή υποστήριξη και βιομηχανική συνεργασία. Στο πλαίσιο του διακυβερνητικού διαλόγου, οι δύο χώρες θεσπίζουν ετήσιο Στρατηγικό Διάλογο και συνεχίζουν τις πολιτικοστρατιωτικές διαβουλεύσεις, καθώς και εκείνες για την αντιτρομοκρατία.
Η Οτάβα δεν κρύβει τι βλέπει στην Άγκυρα. Το γραφείο του Κάρνι περιγράφει την Τουρκία ως χώρα με «τις δεύτερες μεγαλύτερες μόνιμες ένοπλες δυνάμεις του ΝΑΤΟ και μία από τις πιο σημαντικές και καινοτόμες αμυντικές βιομηχανίες του κόσμου», ενώ ο Κάρνι μίλησε για συνεργασία που θα «συνδέσει τις αμυντικές βιομηχανίες μας». Από τη μεριά του, ο Ερντογάν δήλωσε ότι αναμένει πως η Τράπεζα Άμυνας, Ασφάλειας και Ανθεκτικότητας (DSR Bank), που ιδρύεται υπό την ηγεσία του Καναδά για τη χρηματοδότηση των αμυντικών βιομηχανιών των συμμάχων, θα στηρίξει τη συνεργασία των δύο χωρών στην αμυντική βιομηχανία.
Από τους περιορισμούς στις εξαγωγές όπλων στη συνεργασία
Η προσέγγιση έρχεται λίγα χρόνια μετά από μια περίοδο όπου ο Καναδάς είχε βάλει φρένο στις αμυντικές εξαγωγές προς την Τουρκία. Τον Οκτώβριο του 2019, μετά την τουρκική εισβολή στη βορειοανατολική Συρία, είχε αναστείλει τις νέες άδειες εξαγωγής. Τον Απρίλιο του 2021 η Οτάβα ακύρωσε άδειες που είχαν ανασταλεί το φθινόπωρο του 2020, επειδή βρέθηκαν «αξιόπιστα στοιχεία ότι καναδική τεχνολογία που εξήχθη στην Τουρκία χρησιμοποιήθηκε στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ», κάτι που δεν συμβάδιζε με τις διαβεβαιώσεις της Άγκυρας για την τελική χρήση.
Η πολιτική της «τεκμαιρόμενης άρνησης» για τα στρατιωτικά είδη, που ίσχυε από τον Απρίλιο του 2020, άρθηκε τον Ιανουάριο του 2024. Από τότε, σύμφωνα με την Ειδοποίηση 1108 προς τους εξαγωγείς, οι αιτήσεις εξετάζονται κατά περίπτωση, με βάση και τα κριτήρια της Συνθήκης για το Εμπόριο Όπλων. Όταν τελικός χρήστης είναι οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις ή άλλος κρατικός φορέας, απαιτείται δήλωση της τουρκικής κυβέρνησης για το αν το υλικό θα επανεξαχθεί ή θα μεταβιβαστεί σε χώρα εκτός ΝΑΤΟ, με εξαίρεση την Ουκρανία. Η Οτάβα διατηρεί το δικαίωμα να αναστείλει ή να ακυρώσει άδειες, αν βρεθούν αξιόπιστα στοιχεία κακής χρήσης.
Εμπόριο, ενέργεια και πτήσεις
Ο πρώτος γύρος διαπραγματεύσεων για συμφωνία ελεύθερου εμπορίου ορίστηκε να γίνει από τις 30 Νοεμβρίου έως τις 4 Δεκεμβρίου 2026 στην Άγκυρα. Το διμερές εμπόριο αγαθών έφτασε το 2025 τα 4,3 δισ. καναδικά δολάρια, με εξαγωγές του Καναδά 1,1 δισ. και εισαγωγές από την Τουρκία 3,2 δισ. Ο Ερντογάν έθεσε στόχο να ανέβει ο όγκος από περίπου 3 δισ. δολάρια σε 5 δισ. και στη συνέχεια σε 10 δισ. Η Export Development Canada και η Türk Eximbank υπέγραψαν μνημόνιο για κοινά έργα σε τρίτες χώρες, ενώ ο Καναδάς θα στείλει εμπορική αποστολή στην Τουρκία το 2027.
Στην ενέργεια, οι υπουργοί των δύο χωρών υπέγραψαν κοινή δήλωση για συνεργασία σε LNG, πολιτική πυρηνική ενέργεια, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και κρίσιμα ορυκτά. Η διευρυμένη αεροπορική συμφωνία ανεβάζει τις εβδομαδιαίες επιβατικές πτήσεις από 12 σε έως 21 ανά χώρα, χωρίς όριο για τις εμπορευματικές. Στις συνομιλίες, όπως αναφέρει η καναδική πλευρά, συζητήθηκαν ο πόλεμος στην Ουκρανία, η Μέση Ανατολή και η ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα. Τον Κάρνι συνόδευσαν η υπουργός Εξωτερικών Ανίτα Ανάντ και ο υπουργός Ενέργειας Τιμ Χότζσον, ενώ ο Ερντογάν προσκλήθηκε να επισκεφθεί τον Καναδά. Την ίδια ώρα η Άγκυρα αυξάνει τις αμυντικές της δαπάνες, με αύξηση 86% στον προϋπολογισμό του υπουργείου Άμυνας για το 2027.
