KC-390 στην Πολεμική Αεροπορία: Ο φάκελος του προγράμματος – Κόστος, παραδόσεις, ανεφοδιασμός και τι μένει ανοιχτό

Με το KC-390 η Πολεμική Αεροπορία αποκτά το πρώτο της τζετ μεταγωγικό και, όπως τόνισε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, για «πρώτη φορά στην Ιστορία μας» αεροσκάφος-τάνκερ, ικανό να ανεφοδιάζει μαχητικά εν πτήσει όπως είπε. Φυσικά αυτό θα γίνει εφόσον εξοπλιστεί με τα κιτ ανεφοδιασμού. Γι’ αυτό το πρόγραμμα αφορά τόσο τις μεταφορές όσο και την ακτίνα δράσης των μαχητικών πάνω από το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η διακρατική συμφωνία με την Πορτογαλία υπογράφηκε στην Αθήνα στις 2 Νοεμβρίου 2026, για τρία αεροσκάφη και δικαίωμα για άλλα τρία, με το πρώτο να έρχεται το 2027. Στο άρθρο αυτό συγκεντρώνουμε όσα είναι επιβεβαιωμένα από επίσημα έγγραφα και ανακοινώσεις, όσα μένουν ανοιχτά και όσα χρειάζεται να παρακολουθήσει κανείς μέχρι το 2031, οπότε παραδίδεται το τρίτο αεροσκάφος. Τον άρθρο θα το ενημερώνουμε σε κάθε νέα εξέλιξη του προγράμματος.

Τι υπογράφηκε και με ποια έγγραφα

Η Ελλάδα δεν αγοράζει τα αεροσκάφη απευθείας από την Embraer. Η Πορτογαλία, που ήδη χρησιμοποιεί το KC-390, είχε εξασφαλίσει με απόφαση του Αυγούστου 2025 δικαίωμα προαίρεσης για έως δέκα επιπλέον αεροσκάφη, ώστε να τα αποκτούν χώρες της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ μέσω του πορτογαλικού κράτους, με διακρατικές συμβάσεις (Government to Government, G2G). Από αυτόν τον μηχανισμό έρχονται τα ελληνικά. Με την Απόφαση 207/2026 του πορτογαλικού Υπουργικού Συμβουλίου, που δημοσιεύθηκε στις 22 Οκτωβρίου στο Diário da República, την Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Πορτογαλίας, η Πορτογαλία αγοράζει τα τρία αεροσκάφη από την Embraer και τα μεταβιβάζει στην Ελλάδα, ενώ η ίδια απόφαση ορίζει ρητά ότι η δαπάνη καλύπτεται αποκλειστικά από τα έσοδα της σύμβασης με την Ελληνική Δημοκρατία. Η ανακοίνωση της Embraer της 2ας Νοεμβρίου επιβεβαιώνει τη σύμβαση για τρία αεροσκάφη με δικαίωμα για τρία ακόμη, δηλαδή έως έξι, και κάνει την Ελλάδα την έβδομη ευρωπαϊκή χώρα που επιλέγει τον τύπο, μετά την Πορτογαλία, την Ουγγαρία, την Ολλανδία, την Αυστρία, την Τσεχία και τη Σουηδία.

Η διαδρομή μέχρι την υπογραφή, όπως την καταγράφουν η πορτογαλική απόφαση και οι ανακοινώσεις των δύο υπουργείων, είχε έξι σταθμούς. Η Ελλάδα υπέγραψε επιστολή προθέσεων για συνεργασία στις στρατιωτικές αερομεταφορές στις 16 Ιουνίου 2025. Στις 7 Μαΐου 2026 ο κ. Δένδιας βρέθηκε στην Πορτογαλία και επισκέφθηκε την 506 Μοίρα, που πετά τα πορτογαλικά KC-390 από την Αεροπορική Βάση 11 της Μπέζα. Στις 22 Μαΐου η ΕΑΒ και η Embraer υπέγραψαν μνημόνιο για την υποστήριξη και τη συντήρηση των αεροσκαφών στην Ελλάδα και στις 23 Ιουλίου την αγορά ενέκρινε το ΚΥΣΕΑ. Ακολούθησαν η απόφαση του πορτογαλικού Υπουργικού Συμβουλίου της 14ης Οκτωβρίου και η υπογραφή της 2ας Νοεμβρίου στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, μαζί με ξεχωριστή συμφωνία συνεργασίας ανάμεσα στις δύο Αεροπορίες. Ένα πορτογαλικό KC-390 είχε πετάξει πάνω από τη Θεσσαλονίκη στην παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου, λίγες ημέρες πριν από την υπογραφή.

Πόσο κοστίζει και πότε έρχονται τα αεροσκάφη

Η πορτογαλική απόφαση είναι το μόνο δημοσιευμένο έγγραφο που αναλύει το κόστος ανά κονδύλι. Τα τρία αεροσκάφη, μαζί με το πακέτο εφοδιαστικής υποστήριξης για την ένταξή τους σε υπηρεσία, κοστίζουν 532,9 εκατ. ευρώ και θα αγοραστούν με σύμβαση από την Embraer S.A. και την Embraer Portugal. Ένα δεύτερο κονδύλι 57,1 εκατ. ευρώ το διαχειρίζεται η Πορτογαλική Αεροπορία και καλύπτει τη σουίτα ηλεκτρονικού πολέμου, την εκπαίδευση, την εφοδιαστική υποστήριξη, τις ομάδες τεχνικής υποστήριξης που θα βρίσκονται στην Ελλάδα και τη διαχείριση του προγράμματος. Το σύνολο φτάνει τα 589,98 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ (τα επιμέρους ποσά είναι στρογγυλεμένα), ποσό συμβατό με τα περίπου 600 εκατ. ευρώ που είχαν γραφτεί για την έγκριση του ΚΥΣΕΑ. Οι πληρωμές κατανέμονται από το 2026 έως το 2031, με τα μεγαλύτερα ποσά για τα αεροσκάφη το 2029 και το 2030. Τα τρία αεροσκάφη του δικαιώματος προαίρεσης δεν περιλαμβάνονται σε αυτό το ποσό και θα χρειαστούν νέα απόφαση και νέα χρηματοδότηση.

Το χρονοδιάγραμμα που ανακοινώθηκε με την υπογραφή προβλέπει το πρώτο αεροσκάφος το 2027, το δεύτερο το 2029 και το τρίτο το 2031. Αυτό σημαίνει ότι για περίπου δύο χρόνια η Πολεμική Αεροπορία θα έχει ένα μόνο KC-390, και εκτιμούμε ότι αυτό το αεροσκάφος θα μοιράζεται ανάμεσα στην εκπαίδευση, στις μεταφορές και στις πρώτες δοκιμές ανεφοδιασμού, πριν μπορέσει να θεωρηθεί επιχειρησιακό τάνκερ. Η αρχική εκπαίδευση πιλότων και τεχνικών γίνεται στη Μπέζα, όπου η Πορτογαλία χτίζει κέντρο εκπαίδευσης για τον τύπο, ενώ η Πορτογαλία ανέλαβε να μεταφέρει στην ελληνική πλευρά την εμπειρία από τη χρήση του αεροσκάφους.

Ο ανεφοδιασμός στον αέρα και το ερώτημα των F-16

Η Πολεμική Αεροπορία δεν είχε μέχρι σήμερα δικό της αεροσκάφος-τάνκερ και, όπου χρειαζόταν ανεφοδιασμό για εκπαίδευση ή για αποστολές μεγάλης ακτίνας, στηριζόταν σε αεροσκάφη συμμάχων, που δεν ελέγχει και που δεν είναι εγγυημένο ότι θα είναι διαθέσιμα τη στιγμή που θα τα χρειαστεί. Το KC-390, σύμφωνα με την Embraer, μετατρέπεται σε τάνκερ με εξοπλισμό που τοποθετείται γρήγορα: δύο ατρακτίδια ανεφοδιασμού Cobham 912E κάτω από τις πτέρυγες, με εύκαμπτο σωλήνα και κώνο, το «καλάθι» (σύστημα probe and drogue, όπου το μαχητικό συνδέεται στο καλάθι με τη δική του ράβδο ανεφοδιασμού, το probe), και πρόσθετες δεξαμενές καυσίμου στον χώρο φορτίου. Το ίδιο το αεροσκάφος έχει επίσης ράβδο, άρα μπορεί να ανεφοδιαστεί από άλλο τάνκερ. Ένα Rafale από την Τανάγρα που θα παίρνει καύσιμο πάνω από το Νότιο Αιγαίο θα μπορεί να παραμένει περισσότερο χρόνο σε περιπολία ή να φτάνει πιο μακριά στην Ανατολική Μεσόγειο, με το κέρδος να εξαρτάται από τη διαμόρφωση της αποστολής. Ο κ. Δένδιας εξήγησε στις δηλώσεις της υπογραφής ότι χωρίς αυτή τη δυνατότητα «το αεροσκάφος προσγειώνεται μόλις τελειώσουν τα καύσιμά του», ενώ με αυτήν ο χρόνος παραμονής στον αέρα καθορίζεται πλέον ουσιαστικά από την αντοχή του χειριστή.

Ανοιχτό μένει το ζήτημα των F-16. Το σύστημα με σωλήνα εξυπηρετεί τα αεροσκάφη με ράβδο ανεφοδιασμού, δηλαδή τα Rafale και τα Mirage 2000-5. Τα F-16, που είναι ο κορμός της Πολεμικής Αεροπορίας, και τα μελλοντικά F-35 ανεφοδιάζονται με τον άκαμπτο βραχίονα (boom) του αμερικανικού προτύπου, μέσω υποδοχής στη ράχη τους, και δεν μπορούν να πάρουν καύσιμο από ένα KC-390 με τον σημερινό του εξοπλισμό. Ο υπουργός δήλωσε στις 2 Νοεμβρίου ότι τα νέα αεροσκάφη θα ανεφοδιάζουν «σε πρώτη φάση τα Rafale και τα Mirage και, έναν χρόνο μετά από τώρα, και τα F-16», χωρίς να εξηγήσει δημόσια με ποια τεχνική λύση. Ο ορίζοντας αυτός συμπίπτει περίπου με την παράδοση του πρώτου αεροσκάφους το 2027. Η Embraer και η Northrop Grumman ανακοίνωσαν στις 19 Φεβρουαρίου 2026 συνεργασία για την εξέλιξη του KC-390 σε τάνκερ πολλαπλών αποστολών με «προηγμένο αυτόνομο» βραχίονα, όμως πρόκειται για εξέλιξη που δεν έχει ολοκληρωθεί και στην οποία δεν έχει ανακοινωθεί ελληνική συμμετοχή. Το ίδιο ζήτημα έχει και η Πορτογαλία: τα πορτογαλικά F-16 δεν ανεφοδιάζονται από τα πορτογαλικά KC-390, και τα τάνκερ της θα ανεφοδιάζουν, με τεχνική διευθέτηση που εγκρίθηκε τον Οκτώβριο, ισπανικά μαχητικά που διαθέτουν ράβδο. Η απάντηση στο ζήτημα των F-16 θα κρίνει αν το KC-390 θα εξυπηρετεί όλο τον στόλο μαχητικών της Πολεμικής Αεροπορίας ή μόνο τα Rafale και τα Mirage 2000-5.

Τι αλλάζει στις μεταφορές, στα νησιά και στην επιβίωση

Τα C-130 της Πολεμικής Αεροπορίας είναι ελικοφόρα, και τα παλαιότερα από αυτά ανήκουν στην πρώιμη έκδοση C-130B. Το KC-390 πετά με δύο κινητήρες τουρμποφάν IAE V2500 και, σύμφωνα με την Embraer, φτάνει τους 470 κόμβους, περίπου 870 χιλιόμετρα την ώρα, έναντι περίπου 590 χιλιομέτρων την ώρα που δίνει η Αμερικανική Αεροπορία για το C-130H. Μεταφέρει έως 26 τόνους φορτίου, έναντι περίπου 19 τόνων για το C-130H κατά την Αμερικανική Αεροπορία, και ο χώρος φορτίου, μήκους 18,5 μέτρων μαζί με τη ράμπα, χωρά 80 στρατιώτες ή 64 αλεξιπτωτιστές, ένα τεθωρακισμένο όχημα ή ελικόπτερο του μεγέθους ενός Black Hawk. Η ταχύτητα μετράει όσο περισσότερα δρομολόγια πρέπει να γίνουν την ίδια μέρα, σε ενίσχυση νησιών όπου κάθε ώρα που κερδίζεται σε ένα δρομολόγιο- προστίθεται στο επόμενο.

Η Embraer αναφέρει ότι το αεροσκάφος μπορεί να επιχειρεί από χωμάτινους, πρόχειρους ή κατεστραμμένους διαδρόμους, δυνατότητα που για τα νησιά μετράει όταν οι υποδομές έχουν δεχθεί ζημιές, αν και το πόσο κατεστραμμένος μπορεί να είναι ένας διάδρομος δεν είναι ξεκάθαρο. Για τις αποστολές σε ζώνες κρίσης μετράει και η αυτοπροστασία. Τα ελληνικά αεροσκάφη θα έχουν τη διαμόρφωση των πορτογαλικών, που πιστοποιήθηκε για τις απαιτήσεις του ΝΑΤΟ, με τη σουίτα ηλεκτρονικού πολέμου της Elbit Systems: προειδοποιητές ραντάρ και λέιζερ, προειδοποίηση προσέγγισης πυραύλων, εκτοξευτές αντιμέτρων, κατευθυνόμενα υπέρυθρα αντίμετρα (DIRCM, σύστημα που παραπλανά με δέσμη τον αναζητητή υπερύθρων του πυραύλου πριν φτάσει στο αεροσκάφος) και ατρακτίδιο ενεργών ηλεκτρονικών αντιμέτρων. Η υποστήριξη και η συντήρηση των αεροσκαφών στην Ελλάδα προβλέπονται στο μνημόνιο ΕΑΒ–Embraer, ενώ η Πολεμική Αεροπορία εντάσσεται σε μια ευρωπαϊκή κοινότητα χρηστών του τύπου, με δυνατότητα για κοινή εκπαίδευση και υποστήριξη.

Τι μένει ανοιχτό μέχρι το 2031

Η σύμβαση έχει υπογραφεί, αλλά πέντε ερωτήματα θα καθορίσουν τι ακριβώς θα αποκτήσει η Πολεμική Αεροπορία. Το πρώτο είναι τα κιτ ανεφοδιασμού: η πορτογαλική απόφαση δεν δίνει αριθμό ατρακτιδίων, και χωρίς αυτά το KC-390 μένει μεταγωγικό. Το δεύτερο είναι η τεχνική λύση για τα F-16 και το χρονοδιάγραμμα που έδωσε ο υπουργός. Το τρίτο είναι τα τρία αεροσκάφη του δικαιώματος προαίρεσης: με έξι αεροσκάφη, εκτιμούμε ότι θα ήταν πιο εύκολο να υπάρχει ταυτόχρονα τάνκερ στον αέρα και μεταγωγικό σε αποστολή. Το τέταρτο είναι η αεροπυρόσβεση: η Embraer προσφέρει αφαιρούμενο σύστημα που ρίχνει έως 3.000 αμερικανικά γαλόνια, περίπου 11.350 λίτρα, επιβραδυντικού υγρού, όμως το σύστημα δεν αναφέρεται στην πορτογαλική απόφαση και, ακόμη κι αν αγοραστεί, θα είναι συμπλήρωμα και όχι αντικαταστάτης των Canadair, αφού το KC-390 δεν υδροληπτεί από τη θάλασσα. Το πέμπτο είναι η απόσυρση των C-130, για την οποία δεν έχει ανακοινωθεί χρονοδιάγραμμα. Με τρία αεροσκάφη μέχρι το 2031, εκτιμούμε ότι τα C-130 θα συνεχίσουν να σηκώνουν μεγάλο μέρος των μεταφορών για αρκετά χρόνια ακόμη.

Αναλυτικά για κάθε σταθμό του προγράμματος: η πορτογαλική απόφαση της 22ας Οκτωβρίου, η υπογραφή στην Αθήνα στις 2 Νοεμβρίου και η ανάρτηση της Lockheed Martin που ακολούθησε. Τη σύγκριση των δύο αεροσκαφών εξετάζει η ανάλυση C-390 Millennium και C-130.

Συχνές ερωτήσεις για το KC-390 της Πολεμικής Αεροπορίας