Γράφει φίλος και αναγνώστης του NEMESISHD.GR – Η συζήτηση για το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Κορβέτας Περιπολίας (European Patrol Corvette – EPC/PESCO) έχει εγκλωβιστεί επικίνδυνα σε όρους τυπικής διπλωματικής συμμόρφωσης ή «αναγκαίας» συμμετοχής. Για την Ελλάδα, η EPC δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη πρόγραμμα πρόσκτησης ναυτικών μονάδων για την αριθμητική συμπλήρωση της οροφής του Στόλου. Αποτελεί το μοναδικό διαθέσιμο στρατηγικό εργαλείο μετασχηματισμού της εθνικής ναυτικής ισχύος, της βιομηχανικής βάσης και της αμυντικής αυτονομίας εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το πραγματικό διακύβευμα δεν αφορά τον αριθμό των κορβετών, αλλά το θεμελιώδες δίλημμα: Θα ορίσει η Ελλάδα το πλαίσιο συμμετοχής της ή θα αποδεχθεί, για άλλη μια φορά, τον ρόλο του παθητικού τελικού χρήστη;
Το μάθημα του Τουρκικού προγράμματος MILGEM και η «Παγίδα» των FDI
Για να αντιληφθούμε το μέγεθος της πρόκλησης, οφείλουμε να κοιτάξουμε κατάματα την πραγματικότητα του ανταγωνισμού. Το τουρκικό πρόγραμμα MILGEM, ανεξαρτήτως των επιμέρους επιχειρησιακών επιδόσεων των μονάδων (Ada/Istanbul), κατέγραψε μια κρίσιμη στρατηγική επιτυχία: συνέδεσε οργανικά τον στόλο με τη βιομηχανία.
Μέσω της ναυπήγησης, της ολοκλήρωσης πλατφορμών, της ανάπτυξης εγχώριων ηλεκτρονικών (CMS, ESM/ECM) και της διαχείρισης του κύκλου ζωής, η Τουρκία επέτυχε εγχώρια συμμετοχή της τάξης του 40–50%. Το MILGEM δεν λειτούργησε ως απλό πρόγραμμα ναυπήγησης πλοίων, αλλά ως μηχανισμός παραγωγής ικανότητας (capability generation mechanism).
Στον αντίποδα, το πρόγραμμα των φρεγατών FDI HN, παρά την αναμφισβήτητη επιχειρησιακή υπεροχή της πλατφόρμας, αποτελεί ένα βιομηχανικό «non-event». Υλοποιήθηκε με εγχώρια προστιθέμενη αξία που δύσκολα ξεπερνά το 3%, χωρίς μεταφορά τεχνογνωσίας, χωρίς βιομηχανική καθετοποίηση και, κυρίως, χωρίς προοπτική μακροπρόθεσμης επιστροφής κεφαλαίων (Return on Investment – ROI). Το αποτέλεσμα είναι διαρθρωτικό και επώδυνο: Η Ελλάδα αγοράζει πλοία, ενώ η Τουρκία χτίζει ικανότητα.
Η ελληνική πρόταση: Υπερκέραση ανταγωνιστικών προγραμμάτων ναυπήγησης μέσω Ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης
Η λύση δεν βρίσκεται στην ουτοπική προσπάθεια αντιγραφής του τουρκικού μοντέλου «εθνικής αυτάρκειας», το οποίο είναι ασύμβατο με το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο και τα δημοσιονομικά μεγέθη της χώρας. Η λύση βρίσκεται στην υπερκέραση του μοντέλου αυτού, μέσω της έξυπνης, θεσμικά κατοχυρωμένης ενσωμάτωσης στην ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική.
Η EPC πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια κοινή ευρωπαϊκή baseline πλατφόρμα (κύτος, πρόωση, ηλεκτρική αρχιτεκτονική), επάνω στην οποία θα «κουμπώσουν» οι εθνικές διαμορφώσεις αποστολής. Το κλειδί είναι η Ελλάδα να κατοχυρώσει συγκεκριμένες επιχειρησιακές και βιομηχανικές επιλογές ως “standard options” του κοινοπρακτικού προγράμματος και όχι ως δαπανηρές «εθνικές εξαιρέσεις».
Επιχειρησιακή Δομή: Ένας στόλος δύο ταχυτήτων
Σε επιχειρησιακό επίπεδο, η στρατηγική μας αποκτά νόημα μόνο αν συνδεθεί με έναν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό για 10 έως 14 μονάδες EPC-based, οι οποίες θα αντικαταστήσουν σταδιακά τις παρωχημένες φρεγάτες “S” και τις ΤΠΚ. Ο στόλος αυτός πρέπει να οργανωθεί σε δύο συμπληρωματικές διαμορφώσεις (variants):
- EPC-ASW (Hunter-Killer): Πλοία προσανατολισμένα στον Ανθυποβρυχιακό Πόλεμο, κρίσιμα για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Απαιτούνται δυνατότητες συνοδείας μονάδων υψηλής αξίας (HVU) και συμβολής στην αποτροπή ζωνών A2/AD.
- Οικονομικός Στόχος: Ανώτατο όριο κόστους <600 εκατ. ευρώ (τιμές 2025).
- Προϋπόθεση: Αυστηρή πολιτική πειθαρχία προδιαγραφών για την αποφυγή του “mission creep”.
- EPC-Surface (Sea Control): Μονάδες εστιασμένες στον θαλάσσιο έλεγχο, τη συνοδεία νηοπομπών και την παρουσία από το Λιβυκό έως την Κύπρο.
- Οικονομικός Στόχος: Κόστος <500 εκατ. ευρώ ανά μονάδα.
Το θεμέλιο της πρότασης είναι η ομοιοτυπία. Κοινό κύτος, κοινή πρόωση, κοινό CMS framework και κοινά όπλα/αισθητήρες δημιουργούν οικονομία κλίμακας που επιτρέπει μείωση κόστους κατά 15–20% ανά μονάδα. Το σημαντικότερο όμως είναι η δραστική αύξηση της διαθεσιμότητας και η μείωση του Κόστους Κύκλου Ζωής (LCC), το οποίο συχνά υπερβαίνει το κόστος κτήσης.
Βιομηχανική στρατηγική: Ρεαλισμός και καθετοποίηση
Αποφεύγοντας τις χίμαιρες περί πυρήνα πνευματικής ιδιοκτησίας στον σχεδιασμό (design authority), η ελληνική βιομηχανική στρατηγική πρέπει να εστιάσει σε δύο ρεαλιστικούς πυλώνες:
Α. Ναυπηγική Καθετοποίηση (15-20% της αξίας): Εστίαση στην κατασκευή blocks, το outfitting και το testing στην Ελλάδα. Απαιτείται ψηφιοποίηση και πιστοποίηση γραμμών παραγωγής. Σε αυτό το πλαίσιο, ελληνικές δομές όπως τα ΕΝΑΕ και βιομηχανικοί όμιλοι όπως η METLEN (τομέας μεταλλουργίας/κατασκευών) μπορούν να λειτουργήσουν ως πιστοποιημένοι κόμβοι της ευρωπαϊκής αλυσίδας εφοδιασμού.
Β. Υποσυστήματα και Ηλεκτρονικά (10-15% της αξίας): Εδώ βρίσκεται η υψηλή προστιθέμενη αξία. Πεδία ενδιαφέροντος:
- Συστήματα διαχείρισης ισχύος και ενέργειας (DC grids, converters, UPS).
- Πιστοποιημένες ναυτικές καλωδιώσεις.
- Modular ESM/ECM blocks και EO/IRST αισθητήρες.
- Mission computers και Data Links.
Εταιρείες όπως η Intracom Defense και η Theon Sensors διαθέτουν ήδη τεχνολογική ωριμότητα. Το πλεονέκτημα αυτών των συστημάτων είναι ο Dual-Use χαρακτήρας τους, που επιτρέπει τη διάχυση της τεχνολογίας σε Στρατό Ξηράς, Αεροπορία και Λιμενικό.
Το «Κρυφό» Κέρδος: Υποστήριξη Κύκλου Ζωής (MRO)
Το τρίτο και στρατηγικά βαρύτερο σκέλος αφορά το MRO (Maintenance, Repair, Overhaul). Ένα συνεκτικό οικοσύστημα EPC μπορεί να δημιουργήσει ετήσια ροή αξίας 5–10% της συνολικής επένδυσης, μέσω εργοστασιακής συντήρησης, διαχείρισης παλαίωσης και αναβαθμίσεων. Εάν η Ελλάδα γίνει κόμβος υποστήριξης για τις EPC της Μεσογείου, εξασφαλίζει γεωπολιτικό και οικονομικό πλεονέκτημα δεκαετιών.
Χρηματοδοτική μηχανική: Το «πακέτο» των 10 Δισ.
Ένα πρόγραμμα τέτοιας κλίμακας (πλοία, υποσυστήματα, MRO) μπορεί να υπερβεί τα 10 δισ. ευρώ σε βάθος 15ετίας. Ωστόσο, για πρώτη φορά υπάρχει ένα ευρωπαϊκό «οικοσύστημα» εργαλείων:
- SAFE (Syndicate for Allied Future Equipment): Πρόσβαση σε μακροπρόθεσμα χαμηλότοκα δάνεια για κοινές προμήθειες.
- EDF (European Defence Fund): Συγχρηματοδότηση ανάπτυξης (20-30%) σε τομείς αιχμής (ESM, Ενέργεια).
- ΕΤΕπ / EIF: Στήριξη dual-use υποδομών (ναυπηγεία, ενεργειακά δίκτυα).
- Δημοσιονομική Ευελιξία: Το πλαίσιο ReArm Europe επιτρέπει αύξηση αμυντικών δαπανών χωρίς τις συνήθεις δημοσιονομικές κυρώσεις.
Μια τεχνοκρατικά δομημένη ελληνική στρατηγική δύναται να καλύψει 40–60% του συνολικού κόστους μέσω αυτών των εργαλείων, καθιστώντας το πρόγραμμα βιώσιμο.
Επίλογος: Η Ώρα της Απόφασης
Τίποτα από τα παραπάνω δεν είναι αυτόματο. Η πολιτική πειθαρχία στις προδιαγραφές είναι αδιαπραγμάτευτη. Περιπτώσεις όπως της MBDA Hellas πρέπει να αντιμετωπιστούν ως μοντέλα σταδιακής ανάπτυξης (συναρμολόγηση -> υποστήριξη -> παραγωγή) και όχι ως επικοινωνιακά πυροτεχνήματα.
Η ουσία είναι σαφής: Η Ελλάδα έχει τη μοναδική ευκαιρία να μετατρέψει την EPC από μια διαδικαστική αγορά σε εργαλείο ισχύος, επιτυγχάνοντας Εγχώρια Προστιθέμενη Αξία (ΕΠΑ) της τάξης του 30% και χτίζοντας έναν βιώσιμο στόλο.
Το δίλημμα είναι ξεκάθαρο και αμείλικτο: Παθητικός αγοραστής ή Συνδιαμορφωτής της ευρωπαϊκής ναυτικής ισχύος;
Η συγκυρία είναι μοναδική. Αν χαθεί, δεν θα επανέλθει.
