Η πρόσφατη επίσκεψη του Γερμανού υπουργού Εξωτερικών Johann Wadephul στην Άγκυρα επιβεβαίωσε ξανά ότι το Βερολίνο επιλέγει να στηρίξει ανοιχτά την Τουρκία, ακόμη κι αν αυτό προκαλεί τριγμούς μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στο πλευρό του Τούρκου ομολόγου του Χακάν Φιντάν, ο Wadephul χαρακτήρισε την Τουρκία «στρατηγικό εταίρο και καλό φίλο» και τόνισε ότι «από γερμανικής πλευράς δεν υπάρχουν όρια στην αμυντική συνεργασία». Μάλιστα είπε ότι η συμφωνία για τα Eurofighter μπορεί να προχωρήσει και μέχρι τέλος του έτους.
Η δήλωση αυτή μεταφράστηκε ως σαφές μήνυμα υποστήριξης προς την τουρκική υποψηφιότητα στο νέο ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα SAFE (Security Action for Europe) ένα μήνυμα που έπεσε πολύ βαρύ σε Αθήνα και Λευκωσία.
Το παρασκήνιο του SAFE και η τουρκική φιλοδοξία
Το SAFE αποτελεί την πιο φιλόδοξη πρωτοβουλία της ΕΕ στον τομέα της άμυνας: κοινή χρηματοδότηση, τεχνολογική συνεργασία και ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης.
Για την Τουρκία, η συμμετοχή στο πρόγραμμα θα σήμαινε θεσμική “επιστροφή” στην ευρωπαϊκή άμυνα, μετά τα χρόνια αποκλεισμού της από PESCO και άλλα σχήματα με τεράστια οφέλη για την τουρκική αμυντική βιομηχανία.
Ο Φιντάν δήλωσε ότι η συμμετοχή της Τουρκίας στο SAFE είναι «θέμα στρατηγικής ισορροπίας στην ήπειρο» και κατηγόρησε «ορισμένα κράτη-μέλη» πως ενεργούν «με στενούς πολιτικούς υπολογισμούς».
Η αναφορά αυτή ήταν σαφής: απευθυνόταν σε Ελλάδα και Κύπρο, που έχουν ήδη ανακοινώσει ότι ασκούν βέτο στην τουρκική ένταξη.
Αθήνα και Λευκωσία: “Όχι όσο υπάρχει απειλή πολέμου και κατοχή”
Η ελληνική κυβέρνηση έχει δηλώσει ρητά πως δεν θα συναινέσει στη συμμετοχή της Τουρκίας στο SAFE όσο η Άγκυρα διατηρεί την απειλή πολέμου (casus belli) και συνεχίζει να παραβιάζει την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο.
Η εκπρόσωπος του ΥΠΕΞ, Λάνα Ζοχίου, ήταν κατηγορηματική:
«Όσο ισχύει το casus belli και οι τουρκικές προκλήσεις, η Ελλάδα δεν μπορεί να αποδεχθεί την ένταξη της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά προγράμματα άμυνας.»
Ανάλογη στάση κρατά και η Κύπρος. Ο υπουργός Άμυνας Βασίλης Πάλμας υπενθύμισε πως «κράτη που κατέχουν εδάφη άλλων μελών της ΕΕ δεν μπορούν να συμμετάσχουν σε μηχανισμούς συλλογικής άμυνας». Η αναφορά, προφανώς, αφορούσε την τουρκική κατοχή του βόρειου τμήματος της Κύπρου.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, το Παρίσι στηρίζει την ελληνική και κυπριακή στάση, θεωρώντας ότι η συμμετοχή της Τουρκίας στο SAFE «θα αποδυνάμωνε την αξιοπιστία της ευρωπαϊκής άμυνας».
Η στάση του Βερολίνου: Οικονομικός ρεαλισμός ή πολιτική τύφλωση;
Η Γερμανία εμφανίζεται αποφασισμένη να διατηρήσει στενή σχέση με την Τουρκία.
- Περισσότερες από 8.000 γερμανικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στην Τουρκία.
- Το διμερές εμπόριο ξεπέρασε τα 55 δισ. ευρώ το 2023.
- Η Τουρκία αποτελεί κρίσιμο κόμβο σύμφωνα με την Γερμανία για την ενεργειακή ασφάλεια και το προσφυγικό.
Η γερμανική διπλωματία προβάλλει ως επιχείρημα ότι η Τουρκία είναι «πολύ σημαντική για να μείνει εκτός», προωθώντας την ιδέα πως η εμπλοκή της σε ευρωπαϊκά σχήματα θα λειτουργήσει δήθεν ως «γέφυρα» σταθερότητας.
Σε δηλώσεις του στην Hurriyet ο Γερμανός ΥΠΕΞ μάλιστα είπε: «Ήταν οι άνθρωποι από την Τουρκία που έκαναν δυνατό το οικονομικό θαύμα και βοήθησαν στην οικοδόμηση της Γερμανίας. Σήμερα, η Τουρκία είναι ένας σημαντικός στρατηγικός εταίρος, τόσο εντός του ΝΑΤΟ όσο και των χωρών G20».
Ωστόσο, για πολλούς ευρωπαίους αναλυτές, αυτή η στάση παραπέμπει περισσότερο σε πολιτικό οπορτουνισμό παρά σε στρατηγική διορατικότητα.
Η Γερμανία εμφανίζεται έτσι ως «Δούρειος Ίππος» της Τουρκίας μέσα στην ΕΕ — προωθώντας την τουρκική ατζέντα, ακόμη κι όταν αυτή συγκρούεται με τις αρχές της Ένωσης ή με τα συμφέροντα εταίρων της όπως η Ελλάδα και η Κύπρος.
Η υποστήριξη της Γερμανίας προς την Τουρκία, είτε στο SAFE είτε σε άλλους ευρωπαϊκούς θεσμούς, δεν είναι απλώς διπλωματική «ευγένεια». Είναι ένα στοίχημα για το ποιος θα διαμορφώσει τη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας: θα είναι μια Ευρώπη των αρχών ή μια Ευρώπη των συμφερόντων;
Αν το Βερολίνο επιμείνει, η ΕΕ κινδυνεύει να δώσει λάθος μήνυμα, ότι μια χώρα μπορεί να παραβιάζει το διεθνές δίκαιο και να εξακολουθεί να ανταμείβεται με “στρατηγική συνεργασία”.
